ANALIA: 
PRZEGRANI WYJADACZE I ZDOLNA MŁODZIEŻ NA DOROBKU, CZYLI ŚWIETNI PIŁKARZE, KTÓRZY DZISIAJ SĄ TRENERAMI W NIŻSZYCH LIGACH
Sukces lub dogorywanie
Każdy trener ekstraklasy czy też klubów grających na jej zapleczu jest mniej lub bardziej znaną postacią w mediach. My postanowiliśmy zajrzeć do niższych lig i jak się okazuje, na ławkach szkoleniowych można odnaleźć wielu niegdyś zasłużonych dla polskiej piłki byłych piłkarzy. Wśród nich są między innymi reprezentanci Polski czy nawet medaliści mistrzostw świata. Jednak nie każdy z nich jest predestynowany do zrobienia kariery w zawodzie trenera.
Hugon TOMKIEWICZ
   Najgłośniejsze nazwiska w niższych klasach rozgrywkowych to: Antoni Szymanowski, Marek Kusto, Jan Karaś i Krzysztof Pawlak. Wszyscy byli dobrymi albo nawet bardzo dobrymi piłkarzami i grali na mistrzostwach świata, zresztą dwaj pierwsi kilkukrotnie. Zatem każdy z nich ma ogrom doświadczenia zebranego na boisku, a przede wszystkim mieli od kogo się uczyć trenerskiego fachu – od trenerów, którzy odnieśli największe sukcesy w historii naszej reprezentacji, czyli Kazimierza Górskiego i Antoniego Piechniczka.
Z nauki dwója
   Niestety wszyscy okazali się miernymi uczniami i nigdy nie osiągnęli sukcesów na ławce trenerskiej. Szymanowski dziś jest trenerem drugoligowego Przeboju Wolbrom, Karaś – czwartoligowego Hutnika Warszawa. Największą okazję na zrobienie kariery szkoleniowca mieli dwaj pozostali z wymienionych. Kusto w 1999 roku dostał od Bogusława Cupiała stołek trenerski w naszpikowanej ligowymi gwiazdkami Wiśle i tylko od niego zależało, jak wykorzysta daną mu szansę. Nie poradził sobie i od tamtego czasu po równi pochyłej zatrudniany jest w coraz słabszych klubach, a od lipca pracuje w IV lidze małopolskiej w MKS Limanovia. Natomiast Pawlak w 1997 roku, wydawać by się mogło, chwycił Pana Boga za nogi. Był asystentem selekcjonera, a zarazem swojego mentora, Piechniczka, a po jego rezygnacji poprowadził awaryjnie kadrę w eliminacyjnym meczu do MŚ 1998 przeciw Gruzji i wygrał 4:1. Zatem początek – marzenie. Działacze PZPN jednak nie dali mu dłużej popracować z reprezentacją i woleli zatrudnić Janusza Wójcika. Co prawda zaraz potem Pawlak był trenerem Lecha Poznań, ale od tamtego czasu było już tylko coraz gorzej, a dziś jest szkoleniowcem trzecioligowej Arki Nowa Sól.
   – W zawodzie trenera zawsze następują rotacje i jeśli jedni się nie sprawdzą, zostają wyparci przez zdolną młodzież. Nikt też nie powiedział, że dobry piłkarz zawsze musi być dobrym trenerem – tłumaczy niepowodzenia wyżej wymienionych Władysław Żmuda. – Nie oszukujmy się, szkoleniowców funkcjonujących w klubach nastawionych na wynik, a tak jest w każdej seniorskiej drużynie, nikt nie będzie rozliczać z warsztatu, jaki posiadają, a z osiągniętych rezultatów. Tak właśnie jest w przypadku moich byłych kolegów z boiska, za którymi poszła zła fama po pierwszych potknięciach, po których nie potrafili się podnieść i teraz opadają w hierarchii trenerskiej. W odróżnieniu od piłkarza, szkoleniowiec musi od samego początku osiągać wyniki albo dogorywa właśnie w takich prowincjonalnych lub nieliczących się klubikach.
Bez perspektyw
   Zbigniew Kaczmarek (47 lat) i Piotr Rzepka (48 lat) pochodzą z Pomorza i są niemal rówieśnikami. Obaj dobrze znają się z czasów wspólnej gry w lidze francuskiej w klubach EA Guingamp i AC Ajaccio i grali w reprezentacji Polski. Rzepka karierę zakończył w 2004 roku, a już dwa lata później samodzielnie poprowadził GKS Jastrzębie do awansu na zaplecze ekstraklasy, a następnie utrzymał je na tym szczeblu rozgrywkowym. W ostatnim sezonie był trenerem Odry Opole, ale niewiele tam zdziałał, a ostatecznie klub i tak przed końcem rozgrywek stracił licencję na grę w I lidze. Obecnie Rzepka jest zatrudniony w beniaminku II ligi zachodniej – Bałtyku Gdynia – i mimo niezłego początku w rozgrywkach, raczej nie należy się spodziewać wielkich sukcesów. Wielkiej kariery też już nie zrobi były legionista Kaczmarek, który przygodę na ławce trenerskiej rozpoczął przed dwoma laty w Wigrach Suwaki i jak wtedy, tak i teraz zespół ten gra na poziomie trzeciego szczebla rozgrywkowego, a zatem nie widać żadnego progresu w jego pracy.
   W prowincjonalnych klubikach w roli trenera można znaleźć byłych mistrzów Polski, a nawet królów strzelców ekstraklasy. Im również nie wróżymy kariery trenera przez duże T. Romuald Kujawa i Jarosław Góra w 1991 roku triumfowali w ekstraklasie w barwach Zagłębia Lubin. Dziś trenują w IV lidze odpowiednio: Chojnowiankę Chojnów (Dolnośląskie) i Start Krasnystaw (Lubelskie). Zresztą przebieg kariery Góry na stołku trenerskim wygląda następująco: Lublinianka, Stal Poniatowa, Piaskovia, Motor Lublin (asystent), Unia Bełżyce, Janowianka, no i wspomniany Start.
   W IV lidze odnajdziemy też innego mistrza Polski – w sezonie 1998-99 z krakowską Wisłą po tytuł sięgnął Paweł Adamczyk, który dziś trenuje piłkarzy Nysy Kłodzko.
   A czy ktoś pamięta jeszcze Zenona Burzawę? W ekstraklasie grał praktycznie przez jeden sezon, ale od razu został królem strzelców w barwach Sokoła Pniewy w 1994 roku. Jak szybko zabłysnął, tak również zgasł i przygodę z grą w piłkę kończył w GKP Gorzów Wielkopolski, gdzie później był także pierwszym trenerem. Obecnie stoi za sterem III-ligowego Dębu Dębno. Natomiast Krzysztof Adamczyk królem strzelców był w 1981 roku w barwach Legii, z którą wtedy także wywalczył Puchar Polski. Kilka lat później wyjechał grać za granicę, w Grecji, Austrii oraz na Cyprze. Dziś zapewne z braku innego zajęcia i dla niewielkich, ale zawsze pieniędzy, szkoli Narew Ostrołęka.
   – W Polsce jest to duży problem, że piłkarze po zakończeniu kariery nie potrafią funkcjonować poza światem futbolu i imają się nawet zespolików z okręgówki, bo nic innego nie potrafią robić. A mając niemałe doświadczenie wyniesione z boiska, zawsze mogą liczyć, że gdzieś, chociażby za zasługi, zostaną zatrudnieni na stanowisku trenera, gdzie zawsze można liczyć na jakieś pieniążki – przedstawia przykrą prawdę o polskich realiach Żmuda.
Młode wilki
   Jednak chociażby w II lidze jest kilku trenerów młodego pokolenia, a byłych piłkarzy z uznanym nazwiskiem, którzy po udanych początkach w nowym zawodzie są niemal skazani na sukces.
   Furorę robią w obecnych rozgrywkach dwa podwarszawskie kluby – Świt Nowy Dwór Mazowiecki prowadzony przez Piotra Mosóra i Start Otwock dowodzony z ławki przez Dariusza Dźwigałę. Pierwszy jako piłkarz grał w Legii i Ruchu Chorzów, drugi dla odmiany w Polonii Warszawa i Górniku Zabrze, a w końcu spotkali się w Pogoni Szczecin. – Co prawda zaczęliśmy sezon od trzech zwycięstw, ale nie popadam w euforię z powodu swoich dokonań trenerskich, bo przecież w poprzednim sezonie nie osiągnąłem wytyczonego celu, czyli awansu na zaplecze ekstraklasy, a było tak blisko (Start przegrał w barażach z GKS Jastrzębie 1:1 i 0:1 – przyp. red.) – mówi Dźwigała. – Nie wyobrażam sobie, by w tym roku nie udało się awansować, jesteśmy mocnym zespołem i stać nas na to. W największym stopniu liczą się dla mnie w zespole wartości mentalne zawodników, które staram się im cały czas wpajać, bo bez dobrej komunikacji z trenerem, kolektywu i wiary w sukces nie ma co marzyć o wielkich wynikach. A że sam byłem niezłej klasy graczem, to mam autorytet u swoich podopiecznych i dzięki temu łatwiej jest ich czegokolwiek nauczyć, bo bez tego też daleko się nie zajedzie w tym fachu.
   Największym rywalem Startu będzie właśnie Świt, który również w pierwszych meczach zgarnął komplet punktów. Mosór jest szkoleniowcem tej drużyny dopiero od bieżącego sezonu i tym większe zrobił wrażenie, że klub przed startem rozgrywek dokonał tylko dwóch skromnych transferów.
   – Na pewno gra Świtu jest godna uwagi, szczególnie niesamowite usposobienie ofensywne tego zespołu, dlatego też chylę czoła przed Piotrkiem, tym bardziej, że kiedyś był obrońcą, a dziś proszę, jego zespół potrafi stworzyć tak piękne widowisko, jak w wygranym meczu z Olimpią w Elblągu (6:5 – przyp. red.).
   Ze świetnymi skutkami w tej grupie II ligi również radzi sobie Araszkiewicz, który jako piłkarz poznańskiego Lecha pięciokrotnie świętował zdobycie tytułu mistrza Polski.
   Na straty nie spisujemy na razie Mirosława Siary, który zaczepił się w czwartoligowej Pilicy Białobrzegi. Zespół jeszcze nie zdążył w pełni wystartować w rozgrywkach, więc trudno powiedzieć, na co stać w roli trenera byłego piłkarza Amiki Wronki. Pewne doświadczenie już ma, bowiem niedawno był jednym ze skautów w najlepiej działającym pod tym względem w Polsce Lechu Poznań. Szansę też należy dać Maciejowi Murawskiemu, który podejmując się pracy w II lidze w Lechii Zielona Góra, bardzo wysoko zawiesił sobie poprzeczkę. – Trudno jest mi polemizować z ludźmi, którzy zdążyli mnie już przekreślić, ponieważ wyniki mówią same za siebie – przegraliśmy cztery mecze na samym początku – przyznaje Murawski. – Jednak należy wziąć pod uwagę to, że Lechia jest najmłodszym zespołem w stawce i nie dokonała żadnych transferów, więc tak naprawdę muszę tych chłopaków uczyć wszystkiego od podstaw, bo nie są przygotowani jeszcze do gry w II lidze, ponieważ dopiero co wyszli z wieku juniora.
   – W Polsce problemem od wielu lat jest to, że piłkarze bardzo późno dojrzewają. Dla przykładu podam, że u nas piłkarz dorosły i ukształtowany zazwyczaj ma ukończone 25 lat, natomiast na Zachodzie 21-letni gracz jest już gotowy do gry w dorosłej reprezentacji. Niewątpliwie takie zjawisko utrudnia pracę również trenerom szkolącym młodzież – zauważa Władysław Żmuda, który jest trenerem polskiej kadry do lat 16.
Zdolniacha ze wsi
   Prawdziwym fenomenem jest klub LKS Bruk-Bet z podtarnowskiej wioski Nieciecza, liczącej według ostatnich statystyk niewiele ponad 700 mieszkańców. Latem 2006 roku drużynę objął medalista olimpijski z igrzysk w Barcelonie Marcin Jałocha i od tamtej pory rokrocznie awansował z V ligi do dzisiejszej drugiej, gdzie po czterech kolejkach zgromadził 7 punktów. – Jak powiem, że jestem świetnym trenerem, to wyjdzie, że się przechwalam; powiem, że słabym, to nikt nie będzie mnie poważnie traktować. Dlatego powtórzę moją starą zasadę – na wyniki pracują po równo w 33 procentach: sponsor, trener i oczywiście piłkarze. Pozostały brakujący procent to szczęście. Wszystkie te warunki w Niecieczy są spełnione i ot, cała recepta sukcesu – twierdzi Jałocha, który przyznaje, że jest uczniem Henryka Kasperczaka, z którym miał do czynienia, kiedy trenował w Wiśle drużynę rezerw, i stosuje ten sam system gry, jaki wówczas Henry, mianowicie 4-4-2 z pomocnikami ustawionymi w linii, gdzie skrzydłowi i boczni obrońcy grają ultraofensywnie.
   – Co tu dużo mówić, niesamowicie zdolny trener – ocenia Jałochę Żmuda i wróży mu wielką karierę.